Eliasz Guttmacher uznawany jest za wybitnego talmudystę i uczonego żydowskiego. Urodził się w 1795 roku w Borku Wlkp. i otrzymał od ojca również rabina, tradycyjne wykształcenie religijne. Gdy miał 19 lat zaczął studiować w wysoko cenionej w całej żydowskiej Europie jesziwie Akiwy Egera w Poznaniu. Osiem lat później, z rekomendacji Egera, Guttmacher został pierwszym rabinem w dziejach Pleszewa i pracował w nim aż 1841 roku, kiedy przeniósł się do Grodziska Wlkp. Tam rabinem pozostał przez 33 lata, aż do swojej śmierci w 1875 roku.

W załączniku publikujemy opracowanie dotyczące postaci tego rabina i jego działalności w Pleszewie.

Za kadencji Guttmacher w Pleszewie powstał cheder, następnie dom modlitw (przekształcony później w bet midrasz), a po 1830 roku została zbudowana synagoga. Rabin kierował także założoną przez siebie jesziwą dla religijnych młodzieńców, która cieszyła się dobrą opinią także poza Pleszewem, oraz studiami nad Talmudem dla dorosłych mężczyzn i bardzo aktywnie udzielał się społecznie wśród członków gminy. Aktywną działalność religijną i społeczną kontynuował następnie po objęciu stanowiska rabina w Grodzisku Wlkp.

Przez współczesnych Guttmacher był nazywany Cadykiem z Gräzu (Grodziska).  Do idei syjonistycznej – na długo przed pojawieniem się tej politycznej idei – doprowadziły go studia nad pismami kabalistycznymi. Uznał on, że zamiast wyczekiwać na przyjście Mesjasza, Żydzi dążąc do moralnej doskonałości mogą pomóc w przyspieszeniu realizacji planu Boga. Temu celowi miało służyć również ich osiedlanie się w Palestynie. Ideę tę Guttmacher głosił za toruńskim rabinem Cwi Hirszem Kalischerem (również uczniem Akiwy Egera), z którym zresztą współpracował – stając się jednym z pionierów idei żydowskiego osadnictwa w dawnej Ziemi Obiecanej. Działał różnych stowarzyszeniach i ruchach podejmujących próby realizacji tej idei.

Opracowanie na temat rabina Elijahu Guttmachera, które publikujemy, powstało z inicjatywy Muzeum Regionalnego w Pleszewie, a napisała je Katarzyna Rutkowska.

Tekst ten powstał w ramach grantu Samorządu Województwa Wielkopolskiego dla Fundacji Tu żyli Żydzi na rozbudowę portalu „Chaim/Życie” w roku 2025.

Dziękujemy Katarzynie Rutkowskiej autorce opracowania „Działalność rabina Elijahu Guttmachera w Pleszewie (1822-1841)” i Muzeum Regionalnemu w Pleszewie, za zgodę na jego publikację na portalu Chaim/Życie. Opracowanie ukazało się w „Roczniku Pleszewskim 2024” wydawanym przez Muzeum Regionalne, Pleszew 2015.