logo l

Projekt Sonnabendowie

Projekt Sonnabendowie

Fundacja Tu żyli Żydzi pracuje nad nową książką o żydowskiej Wielkopolsce. Ma to być opowieść o Dawidzie Sonnabendzie, ostatnim kantorze poznańskiej gminy w latach 1921-1939 i jego rodzinie. O przeszłości i współczesności, Żydach niemieckich i polskich, samej Polsce i ludziach, którzy stąd wyjechali i osiedlili się na wszystkich pięciu kontynentach.

Dawid Sonnabend miał piękny głos – pamiętają ci, którzy słyszeli go śpiewającego w wielkiej poznańskiej synagodze. A człowiekiem musiał być skromnym, skoro zostały po nim dobre wspomnienia.

Kantor miał siedmioro dzieci, a każde z nich to osobna historia, pełna woli życia, bólu, nieuleczalnych ran i ciągle nie poddającego się życia. Albo białych plam do opowiedzenia po tych, których zabito.

Kantor miał też siedmioro rodzeństwa, które rozpierzchło się po świecie. I liczne kuzynostwo, których los był taki sam, jak jego rodziny. A ci z nich, którzy ocaleli, mieli swoje traumy i dzieci, które miały swoje losy i swoje dzieci, które mają stare zdjęcia i listy, a czasami i spisane historie. I kiedy dziś do nich krok po kroku docieramy, w Izraelu i Anglii, Australii i Meksyku, Stanach Zjednoczonych, Francji i RPA, mamy wrażenie, że trafiliśmy do konstelacji Sonnabendów. Świata najczęściej nadal bliskich, nieraz jednak nic o sobie nie wiedzących ludzi z jednej rodziny, którzy wyszli z Polski i rozpiechchli się po planecie.

Historia rodziny Dawida Sonnabenda to historia Polski, historia Poznania i Wielkopolski. Życia tu i tam, przed Zagładą i po niej, przy żywym udziale przeszłości – nawet jeśli mało się pamięta.

To kolejna książka Andrzeja Niziołka, który od lat pisze o wielkopolskich i polskich Żydach. Powstaje ona we współpracy z Haną Lasman, poznanianką z Izraela. Oboje oni stworzyli Fundację Tu żyli Żydzi, by realizować swoje projekty.

W 2021 roku Fundacja otrzymała ze środków Urzędu Miasta Poznania grant z obszaru kultury na częściowe zebranie materiału informacyjnego i dokumentacyjnego do książki. Zgodnie z zobowiązaniami przedstawiamy w tym dziale część pozyskanego materiału – fotografie, listy, dokumenty, wspomnienia, w oparciu o które zostanie napisana książka o kantorze Dawidzie Sonnabendzie i jego rodzinie.  

Obecnie wciąż trwają prace dokumentacyjne gromadzące materiał do książki. Termin jej powstania będzie zależał od pozyskiwanych przez Fundację środków na jej napisanie.

Wszystkie zebrane przez Fundację Tu żyli Żydzi materiały dotyczące rodziny Sonnabendów zostaną po wydaniu książki opublikowane w internecie na stronie Fundacji oraz przekazane do Archiwum Żydów Poznania i Wielkopolski w Bibliotece Uniwersyteckiej UAM w Poznaniu – jako materiał źródowy do badań historycznych, publikacji, działań edukacyjnych, wystaw etc.

Projekt Rodzina Sonnabendów to kontynuacja działań Fundacji zmierzających do przywracania pamięci i poszerzania zakresu wiadomości o historii wielkopolskich oraz polskich Żydów współczesnemu polskiemu społeczeństwu pozbawionemu doświadczenia wielonarodowości, które charakteryzowało dzieje Polski do 1939 roku. Zapraszamy do czytania i oglądania! 

Andrzej Niziołek, Hana Lasman

Projekt obecny jest także na stronie Cyryl - Wirtualne Muzeum Historii Poznania: https://cyryl.poznan.pl/kolekcja/dawid-sonnabend-ostatni-kantor-poznanskiej-gminy-zydowskiej/ 

logo-poznańSfinansowano ze środków budżetowych Miasta Poznania jako zadanie w dziedzinie kultury na rok 2021.


Historia Dawida i Friedy

Punkt wyjścia tej historii i planowanej książki to Dawid i Frieda Sonnabendowie. On – chazan (czyli kantor) i szofet (rzezak), ona prowadząca dom i wychowująca siódemkę dzieci jego żona. Rodzina poznańskich Żydów z kręgu niemieckiej kultury. Ale w polskim Poznaniu. 

Historia siedmiorga dzieci chazana

Książka o Sonnabendach ma opowiadać także o dzieciach Dawida i Friedy – siedmiorgu rodzeństwa, między którymi było aż dwadzieścia lat różnicy. O ostatnim pokoleniu poznańskich Żydów, których reprezentowali, ich życiu w przedwojennym mieście, a potem losie czwórki, która tak czy inaczej się uratow...

Historia rodzeństwa chazana

Dawid Sonnabend miał siedmioro rodzeństwa. Ich życiorysy to kalejdoskop wyborów i losów w XX wieku. Utrzymywali oni stałe związki z bratem w Poznaniu i jego dziećmi. Ich historie będą poszerzeniem panoramy i uzupełnieniem opowieści o chazanie. 

Sonnabendowie na zdjęciach

Przedstawiamy kilkanaście wybranych fotografii rodziny Sonnabendów wraz z ich opisami.  

Sonnabendowie w listach

Prezentujemy wybrane listy wchodzące w skład korespondencji pomiędzy różnymi członkami rodziny Sonnabendów, zebrane podczas realizacji projektu. 

Sonnabendowie w dokumentach

Prezentujemy wybrane dokumenty dotyczące rodziny Sonnabendów, spośród zgromadzonych dotąd podczas realizacji projektu. 

Wspomnienie Adiego – dom o niemieckiej kulturze

Jaki był dom rodziny Chazana Dawida Sonnabenda? Do jakich szkół chodzili młodzi Sonnabendowie ? Co kształtowało dzieci chazana? Publikujemy fragment wspomnień Abrahama Sonnabenda. 

Wspomnienie Lottie – rodzina wyjeżdża w jedną noc

Tekst Lottie Neumann, bratanicy chazana Dawida Sonnabeda, który poniżej publikujemy, opowiada o rodzinie, z której się wywodził. 

Wspomnienie Amosa – Nani opuszcza Poznań

Przedstawiamy wspomnienie Amosa Herza, najmłodszego z trójki dzieci Nechamy Herz, córki poznańskiego kantora. Autor spisał je na podstawie wspomnień matki. 

Wspomnienie Sharon i Elaine – Heinrich ratuje braci

Niezwykle ważną w historii rodziny Sonnabendów postacią jest Heinrich (Jecheskiel) Sonnabend, urodzony w 1901 roku, młodszy o osiemnaście lat brat poznańskiego chazana Dawida Sonnabenda. 

Wspomnienie Shlomit – bar micwa Naftalego w getcie

Tę historię opowiadział swojej nastarszej córce Shlomit jej ojciec Rafi Sonnabend – jedyny z rodziny kantora Dawida, który spędził z rodzicami i rodzeństwem niemal trzy lata w getcie warszawskim i przeżył. 

Wspomnienie Mali – Izi i jego mała Ruth

Przedstawiamy fragment nieznanych wspomnień Mali, żony Iziego Sonnabenda, o wojennych losach najstarszego syna poznańskiego kantora. 

Wspomnienie Chaziego – Rafi ucieka z transportu do Stutthof

Historia ucieczki Rafiego Sonnabenda z transportu wiozącego go do Auschwitz. 

Wspomnienie Yaacova – miłość bezinteresowna między rodzeństwem

Czworo dzieci Dawida Sonnabenda żyło po wojnie jeszcze kilkadziesiąt lat. Jaki był ich związek? 

Projekt
CHAIM/ŻYCIE

Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań


Projekt finansowany jako zadanie publiczne Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie kultury.

CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:

* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.

* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.

* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.

Kontakt

  • Andrzej Niziołek

  • Hana Lasman

  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Kultura w sieci w 2020 r.

© 2020 Fundacja Tu Żyli Żydzi. Strony Trojka Design.