Strzelno to stare miasto, które nigdy nie było duże, ale ze względu na swoje chrześcijańskie kościoły i klasztor norbertanek oraz powiązanie ze św. Wojciechem zawsze wyróżniało się spośród innych i było odwiedzane tak przez pielgrzymów, jak przez królów i książąt. Władysław Jagiełło np. gościł w Strzelnie aż siedem razy.
Miejscowość od zawsze leżała na pograniczu Wielkopolski i Kujaw, ale przez wieki wchodziła w skład historycznej Wielkopolski. Dopiero w 1950 r. administracyjnie została ona włączona do województwa bydgoskiego, a obecnie jest częścią województwa kujawsko-pomorskiego. Leży na Pojezierzu Gnieźnieńskim, na pofałdowanym terenie w sąsiedztwie dużych kompleksów lasów.
Nie wiadomo, od kiedy istniała w tym miejscu osada, ale jego rozwój miał związek z przecinającymi się w nim szlakami handlowymi z Poznania do Torunia i na Litwę oraz z Kalisza do Gdańska. Przypuszcza się, że osada należała do klasztoru w Trzemesznie, nim w II poł. XII w. z nadania (prawdopodobnie) ówczesnego wojewody kujawskiego Piotra Wszeborowica, Strzelno stało się własnością ss. norbertanek. W latach 80. XII w. zaczęły one budować tutaj swój klasztor i kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Maryi Panny, który ukończyły na początku XIII w. i który funkcjonował do 1837 r. W tym samym czasie powstała w Strzelnie również Rotunda św. Prokopa – oba te budowle zaliczane są do najstarszych i najcenniejszych romańskich albo z licznymi romańskimi elementami świątyń w Polsce.
W 1231 r. Strzelno uzyskało przywileje, które wskazują na jego miejski wówczas charakter, natomiast pełne prawa miejskie nadane zostały mu wiek później w 1356 r. Miasto żyło i rozwijał się przez wieki dzięki rzemieślnikom i kupcom, którzy w nim mieszkali albo przejeżdżali ze swoimi towarami, a także dzięki swoim świątyniom, które ściągały pątników i przysparzały mu sławy i poważania.
Po I rozbiorze Polski w 1772 r. miasto znalazło się pod panowaniem Prus a jego nazwa została zmieniona na Strelne. Dopiero wówczas, w ostatniej ćwierci XVIII w., zaczęli osiedlać się w nim Żydzi – wcześniej było im to zabronione, jak w niemal wszystkich miejscowościach należących do Kościoła.
W okresie Wiosny Ludów, kiedy w poznańskiem wybuchło Powstanie Wielkopolskie, miasto przez tydzień znajdowało się w rękach polskich powstańców. W 1887 r. miasto zostało powiatem w zjednoczonym państwie niemieckim i było nim do 1932 r. 2 stycznia 1919 r. opanowali je powstańcy wielkopolscy.
Dzisiaj w Strzelnie mieszka ok. 5600 mieszkańców a mieszkańcy żyją głównie z handlu i usług. Miasto zachowało swój średniowieczny układ urbanistyczny, a większość jego kamienic w centrum pochodzi z przełomu XIX i XX w.
Przy Rynku na narożnikowym domu z ul. Świętego Ducha, znajduje się tablica upamiętniająca Alberta Abrahama Michelsona, wybitnego fizyka amerykańskiego, laureata Nagrody Nobla z 1907 r., który urodził się w Strzelnie w 1852 r. w rodzinie żydowskie (zm w 1931 r.).
Strzelno leży 25 km na południe od Inowrocławia, 62 km na południe od Bydgoszczy, 98 km na północy-wschód od Poznania i 270 km na północny-zachód od Warszawy.
Oprac. AN na postawie informacji z Internetu i Wirtualnego Sztetla.
