Marian Przybylski, mieszkający w Strzelnie regionalista, genealog, badacz historii, zamieścił na swoich pisanych od lat blogach „Spacerkiem po Strzelnie” oraz „Strzelno moje miasto” szereg artykułów poświęconych historii Żydów w swoim rodzinnym mieście. Są one oparte często nie tylko na ogólnie dostępnych publikacjach, ale także na wynikach jego własnych poszukiwań przeprowadzanych z dużym profesjonalizmem w archiwach i bibliotekach: tak osobiście jak poprzez internet. Okazuje się, że potrafi w niej tkwić w ukryciu wiele ważnych czy zabawnych informacji.

Strzelno nie należy do miejscowości, których żydowska historia byłaby całościowo i w szczegółach opracowana. Niemniej zajmowało się nią kilku autorów – których tekstu tu przedstawiamy - i jest ona znana w solidnym zarysie. Na ich tle artykuły z blogu Mariana Przybylskiego wyróżniają się jednak częstą obecnością konkretnych osób i wydarzeń: Żydów ze Strzelna, ich losów i konkretnych doświadczeń. Ponieważ człowiek w jego przeżyciach zawsze najbardziej trafia innemu człowiekowi do serca (jeśli chce się na niego otworzyć) – te teksty się zapamiętuje.

Za zgodą autora publikujemy na Chaim/Życie kilka artykułów z jego bloga „Strzelno moje miasto” poświęconych Żydom ze Strzelna. Warto pamiętać, że Strzelno administracyjnie należące dziś do województwa kujawsko-pomorskiego, historycznie przez większość wieków przynależało do Wielkopolski, znajdując się na pograniczu z wielkopolsko-kujawskim. Także na Kujawach, w tym w Strzelnie, odbywało się Powstanie Wielkopolskie. Ciekawie byłoby dowiedzieć się, jaką postawę przyjęli w tym czasie tutejsi Żydzi – bo o postawie Żydów w okresie wojen napoleońskich Przybylski trochę pisze w tekście „Konwertyci, armatni wybuch i narodziny Chaima”. Obszarów do zbadania i odkrycia w relacjach polsko-niemiecko-żydowskich jest jeszcze sporo.

Tytułem wstępu w dziale poświęconym Strzelnu zamieszczamy dwa materiały – niejako wzajemnie się uzupełniające.

Pierwszy, autorstwa dr hab. Dariusza Karczewskiego, poświęcony jest gminie żydowskiej w Strzelnie w jej początkowym okresie, który obejmuje okres od I rozbioru Polski do końca istnienia Księstwa Warszawskiego – a historia ta jest ujęta na szerszym tle osadnictwa Żydów w innych miejscowościach Kujaw. Dostęp do tego tekstu jest otwarty w internecie.

Drugi z tekstów, autorstwa Mariana Przybylskiego, „Naturalizacja Żydów strzeleńskich” dotyczy ważnego wydarzenia na drodze emancypacji Żydów z zaboru pruskiego i uzyskania przez nich pełnych praw obywatelskich w zjednoczonych Niemczech: przyznaniu Żydom z Wielkiego Księstwa Poznańskiego w 1833 r. pierwszych swobód i praw zależnych od podziału ich wg kryterium majątkowego na Żydów naturalizowanych, czyli zapraszanych do kultury niemieckiej poprzez asymilację i akulturację oraz tolerowanych, czyli niechcianych, których państwo pruskie nadal dyskryminowało.

Tekst został opublikowany w ramach projektu rozbudowy strony „Chaim/Życie – portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce” w roku 2025 wspartego finansowo przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego i realizowanego przez Fundację Tu żyli Żydzi.