Bogota, 23 XI 1968

Moi Drodzy

No i wreszcie otrzymaliśmy list od Was. Dobrze, że u Was wszystko w porządku. Co do projektów dziewcząt^[1] na przyszłość, to doskonale rozumiemy Waszą troskę. Ja osobiście wierzę, że Noemi^[2] po jakimś czasie wróci na uniwersytet. Mam wielu znajornych, którzy przyjechali do kraju^[3], byli kilka lat w kibucu, a potem poszli się uczyć, mając nawet rodziny na utrzymaniu. W kraju, nawet w syjonistycznych kołach, na sprawę nauki patrzy się inaczej niż w tych szwycerowskich^[4] organizacjach, gdzie aktywiści mogą głosić hasła o pracy na roli mając dobre utrzymanie u rodziców i znając wieś tylko z wycie­czek. (…)

Ostatnie dwa tygodnie miałem stosunkowo lekką robotę. Jakieś przedsiębiorstwo zwró­ciło się do „mojej” firmy z prośbą o pożyczenie miliona dolarów na zakończenie robot związanych z eksportem węgla do Hiszpanii. W związku z tym pojechałem oglądnąć kopal­nie węgla i budowę portów węglowych na rzece i nad morzem. Projekt ten istnieje już dziesięć lat, a od pięciu otwierają kopalnie i budują port, i jeszcze końca nie widać. Według planu powinni już to dawno ukończyć, ale pies z nimi tańcował - niech oni się martwią.

Ważniejsze, że nad morzem, w portowym mieście Kartagena^[5] odbywał się właśnie karnawał. Wybierano Miss Kolumbii. Przyjechało 27 kandydatek - przedstawicielek poszczególnych prowincji - łącznie jakieś półtorej tony. Na samych wyborach nie miałem okazji być, ale widziałem defiladę tych dziewcząt - każda jechała na platformie we wspaniałej dekorac­ji. Potem była zabawa w całym mieście trwająca trzy doby bez przerwy. Tak beztrosko chyba nikt nie potrafi się bawić. Masa pijanych, ale w przyjemny sposób, ludzie poprzebierani za katów, Indian, Arabów i piratów. Niektórzy mężczyźni przebrali się za kobiety i imitowali królowe piękności. To jest tutaj chyba największe święto narodowe. Państwo wydaje na to masę pieniędzy_, bo funduje się przejazd całych rodzin kandydatek samolotem do Kartageny. Ja miałem okazję lecieć z Bogoty z kilkoma kandydatkami i na lotnisku oczekiwały nas ogromne tłumy. Wszystkie hotele, aż do tych najtańszych, były zaję­te. Prasa krajowa była zajęta tylko tymi wyborami. Potem, kiedy wybrano miss, prasa była zajęta genealogią jej familii. Okazuje się, że jej pradziadkowie ze strony ojca przybyli tutaj z Polski, a ze strony matki są pochodzenia żydowskiego. Prawdę mówiąc, to naród z takimi zainteresowaniami powinien być szczęśliwy.

Zawsze, kiedy jestem na wybrzeżu, obżeram się rybami, langustami i ślimakami. Tym razem miałem wpadunek, bo zjadłem coś nieświeżego i cholernie mnie potem bolał brzuch.

Tam, gdzie otwierają kopalnie węgla, grasuje „gerilla”^[6]. Już był jakiś czas z tym spo­kój, ale ostatnio znów o tym piszą. Tam, gdzie ja byłem, według opowiadania mieszkańców, partyzanci atakują tylko wojsko, a nie mieszkańców. Mnie na wszelki wypadek w takich okolicach koledzy przedstawiają jako Rosjanina lub Polaka - ale co zrobię, jeśli partyzantka będzie prochińska? Tutaj oni są rozbici na prochińskich, prorosyjskich i kastrowców^[7].

Bardzo dobrze zrobiliście, że nie posłaliście pieniędzy temu drugiemu kuzynowi. Nie wiem, w jakich warunkach materialnych on się tam znajduje, ale tysiąc dolarów w Polsce to dwu i półletnia pensja inżyniera. Po to, aby wyjechać, nie musi się mieć takiej masy forsy. Ja posłałem w formie pożyczki mojemu koledze do Izraela (też nowy ole z Polski) pięćset dolarów, to nawet nie wiedział, jak mi dziękować. W Polsce wielu ludzi myśli, że na Zachodzie wszyscy są bogaci i tylko myślą o tym, jak by pozbyć się pieniędzy. Jestem przekonany, że pod wielu względami ci kuzyni żyją w Polsce lepiej niż Wy.

Otrzymuję listy z Polski od ciotki i Mordkowiczów^[viii], ale oni nic nie piszą na temat sytuacji Żydów w Polsce, a ciotka wręcz mi napisała, abym nie wymieniał w listach naz­wisk i nie pytał o takie rzeczy.

Do listu załączam czek na Twoje nazwisko na 51 dola­rów. 50 dolarów dla Mordkowiczów i dolar na koszta manipulacyjne. Wyślesz to przez PKO jako dar osobisty, tak, aby czek można było zrealizować w sklepie PKO w Polsce i wymienić na dowolne towary. W rubryce, jakie towary im oferujesz, napisz: do wyboru. W ten sposób uzyskuje się lepszą cenę za dolara - jakieś 100-120 złotych. Jeżeli wysyła się pieniądze zwyczajnie przez PKO, bank płaci 72 złotych za dolara. Chciałbym, aby oni otrzymali to jeszcze przed Gwiazdką. Podaję adres: Mordkowicz Chaim, Łódź ul. Żeromskiego^[ix].

Prasa znów podała o wybuchu bomby na rynku w Jerozolimie. Kiedy to się skończy? Nie wiem, czy znacie ten rynek, ale tam w piątki jest taki tłok, że trudno w ogóle chodzić, a większość to kupujące kobiety.

Przesyłam serdeczne pozdrowienia, całuję wszystkich.

Noach

^[1] Mowa o trzech córkach Bornesteinów.

^[2] Najstarsza córka Burnsteinów, która zamieszkała na stałe w kibucu w Izraelu.

^[3] Tak dla Izraelczyków, jak dla żyjących na różnych kontynentach Żydów, „kraj” oznacza Izrael.

^[4] Szwycer (jid.) - cwaniak

^[5] Cartagena - ponadmilionowe miasto w północnej Kolumbii nad Morzem Karaibskim, założone w 1532 roku. 

^[6] Guerrilla (hiszp.) - partyzantka.

^[7] Od nazwiska przywódcy Kuby Fidela de Castro. Lewicowa partyzantka czerpiąca inspirację z rewolucji kubańskiej.

^[viii] Mowa o Reginie Tadelis, siostrze ojca Noacha Lasmana, która przeżyła wojnę w Rosji i mieszkała w Warszawie oraz o Chanie i Chaimie Mordkowiczach. Z rodziną Mordkowiczów Noach Lasman ukrywał się prawie dwa lata podczas wojny w leśnej ziemiance i dzięki nim przeżył wojnę.

^[ix] Mordkowiecz pomagał finansowo Chanie i Chaimie Mordkowiczom, którzy po wojnie pozostali w Łodzi. Powojnie sześciodniowej 1967 roku Polska zerwała stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Lasman, nie chcąc narażać Modkowiczów na kłopoty, które mogliby mieć w związku z pieniędzmi przekazywanymi im przez niego, przez kilka lat prosił o przekazywanie ich do Polski przez różnych przyjaciół spoza Izraela.