logo l

Leszno

Dariusz Czwojdrak

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Historyk-archiwista, muzealnik, absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego. Członek Leszczyńskiego Towarzystwa Kulturalnego, Polskiego Towarzystwa Historycznego Koło w Lesznie i Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego Koło we Wschowie. Kustosz Muzeum Okręgowego w Lesznie. Autor opracowań poświęconych historii Żydów i dziejom społeczności ewangelickich w południowo-zachodniej Wielkopolsce, działalności jezuitów we Wschowie, granicy polsko-niemieckiej w latach 1920-1939, historii wschowskich ulic oraz powstaniu wielkopolskiemu na ziemi wschowskiej.  Mieszka w Lesznie.

Żydowscy ziemianie Rohrowie

Ziemianie i filantropi - tekst PDF

Linki:
  • naprzekordniom.wordpress.com, https://naprzekordniom.wordpress.com/2018/07/30/golina-wielka-palac-von-rohrow/
  • sztetl.org.pl, https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/b/1146-bojanowo/104-teksty-kultury/17300-sladami-zydow-bojanowskich
Może cię zainteresować: Jacob Abramson, nadworny medalier Fryderyka II, Z Wągrowca do Berlina i Chicago, Zmarł Adek Redlich. Pożegnanie poznańskich Żydów
Rodzina Rohrów z Goliny Wielkiej pod Bojanowem to przypadek niezwykłej przemiany jednej z tradycyjnych jeszcze w I połowie XIX wieku wielkopolskich żydowskich rodzin - w rodzinę zniemczonych, ziemiańskich Żydów żyjących jak inni okoliczni polscy i niemieccy właściciele ziemscy. Ich historia w 1861 roku połączyła się z majątkiem w Golinie i związana z nim była przez trzy pokolenia - to ostatnie przyjęło już chrzest porzucając judaizm.

Leo Baeck, naczelny rabin Niemiec

Linki:
  • leszno.pl, https://www.leszno.pl/Leo_Baecka.html
  • sztetl.org.pl, https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/4993-baeck-leo
  • en.wikipedia.org, https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Baeck
  • britannica.com, https://www.britannica.com/biography/Leo-Baeck
  • leszno.pl, https://www.leszno.pl/Wspominamy_Leo_Baecka_-_rabina_i_filozofa_z_Leszna.html
Może cię zainteresować: Krotoszyński nauczyciel cesarza Brazylii, Pierwszy współczesny historyk Żydów, Rabin Malbim – wybitny mówca z Kępna
Gmina żydowska w Lesznie wydała na przestrzeni wieków wielu znamienitych mężów, pełnych wiedzy, rozlicznych cnót i zalet. Jednakże wśród tysięcy tych, którzy się tam urodzili, tylko jedna postać zyskała nieprzemijającą, światową sławę i rozgłos. Niezwykła umysłowość Leo Baecka rozświetliła firmament nad całą europejską diasporą, w tym również nad rodzinnym miastem tego wielkiego intelektualisty. Smutnym może wydawać się jedynie fakt, że nadal niewielu spośród mieszkańcy Leszna wie, że najwybitniejszy leszczynianin z urodzenia pochodził z pokolenia rabinów.  
Może cię zainteresować: Hirsch Jacob Abarbanell, potomek sefardyjskich rabinów, John Cohn i jego dzieje gminy żydowskiej w Rawiczu, Leo Baeck, naczelny rabin Niemiec
Gminy żydowskie w Wielkopolsce bardzo często zarządzane były przez rabinów, pochodzących z innych prowincji lub ościennych państw. Zjawisko obsadzania foteli rabinackich przez osoby urodzone na terenie Poznańskiego należało do wyjątków. 
Linki:
  • de.wikipedia.org, https://de.wikipedia.org/wiki/Hirsch_Abarbanell
Może cię zainteresować: Jak z Niemców staliśmy się Żydami - książka Helmuta Zwi Steinitza, Rabin Maharal i Golem, czyli Prawda i Śmierć grupy Asocjacja 2006, Rabin Samuel Baeck - pół wieku w służbie gminy
Prześladowania Żydów w Hiszpanii i Portugalii u schyłku XV wieku sprawiły, że Półwysep Iberyjski opuściło około ćwierć miliona wyznawców judaizmu. Sefardyjczycy przenieśli się wówczas do Północnej Afryki, Ameryki Południowej, Italii, Anglii i Holandii, ale także na tereny stanowiące domenę Żydów aszkenazyjskich, do Austrii, Niemiec, Czech i do Polski.  
Może cię zainteresować: 115 lat odnowionej synagogi w Lesznie, Hirsch Jacob Abarbanell, potomek sefardyjskich rabinów, Żydowscy ziemianie Rohrowie
Dopiero w dobie nowożytnej, pod wpływem nasilającej się emancypacji i odejścia od tradycyjnego, religijnego postrzegania świata, żydowscy artyści odważyli się na ukazanie ludzkiej twarzy. Jednym z bardziej znanych twórców tamtego okresu był rzeźbiarz i rytownik Jacob Abramson, który w młodości przez kilka lat związany był z rodową siedzibą Leszczyńskich.
Może cię zainteresować: Eponim tętnicy i pasożyt raka. O profesorze Albercie Adamkiewiczu, Przypadek - o wielkopolskich Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, Umierające społeczeństwo - Żydzi wielkopolscy
Europejska rewolucja, która w latach 1848-1849 stała się zaczątkiem licznych zmian na starym kontynencie, przyczyniła się także do ujawnienia nowej siły politycznej, jaką okazał się w przyszłości socjalizm. Wybuch Wiosny Ludów w Niemczech, podzielonych wówczas na 36 państw - w większości połączonych z Prusami unią celną, rozpoczął się od krwawych starć w Berlinie w marcu 1848 roku. Ich następstwem było usunięcie wojska z miasta, powołanie burżuazyjnego „rządu marcowego”, zniesienie cenzury prasy, zatwierdzenie wolności zebrań i stowarzyszeń oraz ogłoszenie amnestii.

Żydowscy aptekarze w Lesznie

Może cię zainteresować: Dariusz Czwojdrak, Rabin Samuel Baeck - pół wieku w służbie gminy, Stephan Born, założyciel pierwszej organizacji robotniczej w Lesznie
Najstarsza znana historykom apteka została założona w Bagdadzie w 776 roku naszej ery. W Europie sklepy z lekami pojawiły się w XII, a w Polsce w XIII-XIV wieku, między innymi w Gnieźnie i w Krakowie. O pierwszych leszczyńskich zakładach zajmujących się produkcją i obrotem lekami dowiadujemy się przy okazji zarazy, jaka nawiedziła miasto w 1631 roku. Po 1636 roku nadzór nad wszystkimi aptekami objął wybitny uczony i farmakolog Jan Jonston.

115 lat odnowionej synagogi w Lesznie

Linki:
  • wikipedia.org, https://pl.wikipedia.org/wiki/Nowa_Synagoga_w_Lesznie
  • zabytek.pl, https://zabytek.pl/pl/obiekty/leszno-synagoga
  • muzeum.leszno.pl, http://www.muzeum.leszno.pl/strona_PL/about
Może cię zainteresować: Krotoszyński nauczyciel cesarza Brazylii, Leo Baeck, naczelny rabin Niemiec, Pierwszy współczesny historyk Żydów
Leszczyńska synagoga, jedna z najstarszych, największych i najlepiej zachowanych synagog w Wielkopolsce, pochodzi z końca XVIII wieku i pozostaje do dziś wymownym znakiem, do jak ważnej i dużej gminy żydowskiej należała w XIX wieku. 

Rudolf Leonhard - ekspresja buntu

Tu przeczytacie opowiadanie Rudolfa Leonharda Żydowskie dziecko

http://akant.org/archiwum/80-archiwum-miesiecznik-literacki-akant-2011/akant-2011-nr-11/2569-rudolf-leonhard-ydowskie-dziecko

Linki:
  • O "Śmierci Donkiszota", https://www.miesiecznik.znak.com.pl/6482008malgorzata-lukasiewiczhistoria-bez-konca/
  • Leonhard z Leszna, http://www.marcinblaszkowski.leszno.eu/81,don-kichote-z-leszna.html
  • Wikipedia, https://de.wikipedia.org/wiki/Rudolf_Leonhard
  • Fotografie, https://berlin.museum-digital.de/index.php?t=serie&serges=1169
Może cię zainteresować: Jak z Niemców staliśmy się Żydami - książka Helmuta Zwi Steinitza, Sławny i zapomniany Henoch Glicenstein z Turku
Był poetą i dramatopisarzem, niemieckim ekspresjonistą i komunistą, emigrantem i działaczem antyfaszystowskim, uciekinierem i konspiratorem, Żydem i Niemcem. Nazywał się Rudolf Leonhard i wychował się w Lesznie. 

Walter Tausk - fragment dziennika

Linki:
  • Walter Tausk, Wikipedia (dostęp 02.08.2021), https://pl.wikipedia.org/wiki/Walter_Tausk
  • Breslau latem 1939 w pamiętnikach Waltera Tauska i Willego Cohna (dostęp 02.08.2021), https://www.niedziela.pl/artykul/42517/Ostatni-wrzesien-w-Breslau
  • ,
Może cię zainteresować: Leo Baeck, naczelny rabin Niemiec, Rudolf Leonhard - ekspresja buntu
Sylwetki: Dariusz Czwojdrak
Walter Tausk, wrocławski pisarz i buddysta, autor dziennika pisanego w czasach Republiki Weimarskiej i III Rzeszy, wydanego po wojnie pod tytułem Dżuma w mieście Breslau, w Niemczech wielokrotnie wznawianego - wywodził się z mieszkającej w Lesznie od co najmniej połowy XVIII wieku żydowskiej tradycyjnej rodziny piekarzy, kupców, handlarzy, drukarzy… O nim i o Tauskach opowiada Dariusz Czwojdrak. 
Tytuł galerii: Synagogi Wielkopolski na pocztówkach
Galeria:
  • images/Kultura_historia/BOJANOWO_1B.jpg
  • images/Kultura_historia/GNIEZNO_1_Gniezno-I-0019.jpg
  • images/Kultura_historia/GNIEZNO_2_Gniezno-I-0033.jpg
  • images/Kultura_historia/GNIEZNO_3_Gniezno-I-0044.jpg
  • images/Kultura_historia/GNIEZNO_4_Gniezno-I-0055.jpg
  • images/Kultura_historia/GNIEZNO_5_Gniezno-I-0130.jpg
  • images/Kultura_historia/GNIEZNO_6_Gniezno-II-0036.jpg
  • images/Kultura_historia/KĘPNO_Kępno-I-0010.jpg
  • images/Kultura_historia/KOBYLA_GÓRA_Kobylagóra-I-0001.jpg
  • images/Kultura_historia/KOŹMIN_2_Koźmin_Wlkp-I-0002.jpg
  • images/Kultura_historia/KOŹMIN_1_Koźmin_Wlkp-I-0001.jpg
  • images/Kultura_historia/KOŹMIN_3_Koźmin_Wlkp-I-0010.jpg
  • images/Kultura_historia/KOŹMIN_4_Koźmin_Wlkp-II-0022.jpg
  • images/Kultura_historia/KSIĄŻ_Książ-I-0003.jpg
  • images/Kultura_historia/LESZNO_1_Leszno-II-0019.jpg
  • images/Kultura_historia/LESZNO_2_Leszno-II-0045.jpg
  • images/Kultura_historia/LESZNO_3_bez_sygn.jpg
  • images/Kultura_historia/MIEŚCISKO_Mieścisko-I-0001.jpg
  • images/Kultura_historia/MOSINA_1_Mosina-I-0005.jpg
  • images/Kultura_historia/MOSINA_2_Mosina-I-0016.jpg
  • images/Kultura_historia/MOSINA_3_Mosina-II-0039.jpg
  • images/Kultura_historia/OSTRÓW_WIELKOPOLSKI_Ostrów_Wlkp-II-0060.jpg
  • images/Kultura_historia/PIŁA_2_Piła-II-0021.jpg
  • images/Kultura_historia/PIŁA_1_Piła-I-0019.jpg
  • images/Kultura_historia/RAWICZ_1_Rawicz-I-0014.jpg
  • images/Kultura_historia/RAWICZ_2_Rawicz-II-0050.jpg
  • images/Kultura_historia/ROGOŹNO_Rogoźno-I-0004.jpg
  • images/Kultura_historia/ŚRODA_WIELKOPOLSKA_Środa-I-0014.jpg
  • images/Kultura_historia/WOLSZTYN_4_Wolsztyn-II-0034.jpg
  • images/Kultura_historia/WOLSZTYN_1_Wolsztyn-I-0003.jpg
  • images/Kultura_historia/WOLSZTYN_2_Wolsztyn-I-0007.jpg
  • images/Kultura_historia/WOLSZTYN_3_Wolsztyn-I-0008.jpg
  • images/Kultura_historia/WOLSZTYN_5_Wolsztyn-II-0042.jpg
  • images/Kultura_historia/WOLSZTYN_6_Wolsztyn-II-0056.jpg
Może cię zainteresować: Bibliografia dotycząca dziejów gmin żydowskich w Wielkopolsce, Inna historia Żydów z Wielkopolski, Kiedy i skąd przybyli Żydzi do Polski
W bogatych zbiorach ikonograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu znajduje się kilkadziesiąt dawnych - wydanych do 1945 roku - kart pocztowych, na których widoczne są synagogi z piętnastu wielkopolskich miast i miasteczek. Większość z nich dziś już nie istnieje. Te pocztówki dają wizualne świadectwo powszechnego i bogatego życia żydowskiego w Wielkopolsce i wielokulturowości regionu. 

Żydzi na scenie wielkiej polityki

Emancypacja Żydów w Niemczech w XIX wieku przyniosła ze sobą istotne zmiany w ich postrzeganiu - w tym również akceptację dla rosnącej aktywności Żydów na scenie politycznej Prus, a potem Niemiec. Wśród wybijających się żydowskich polityków, działaczy politycznych i parlamentarzystów kraju znalazło się kilku przedstawicieli Żydów z Wielkopolski, w tym osoby pochodzące z Leszna i okolic. 
Linki:
  • Wirtualny Sztetl, https://sztetl.org.pl/pl/media/4568-dom-starcow-fundacji-wollheimow-ul-krasinskiego-11?ref=gallery&article=30267
Może cię zainteresować: Coś, co już nigdy nie wróci - Lena Piękniewska, Nie pozostaliśmy obojętni - otwarcie Lapidarium żydowskiego w Koźminku, Żydowscy ziemianie Rohrowie
Sylwetki: Dariusz Czwojdrak
„Mając dzięki Boskiej Opatrzności możność czynienia dobra dla swych współobywateli i kierując się pietyzmem dla pamięci zmarłego w Trieście Salomona Wollheima, w przywiązaniu do swojego ojczystego miasta Leszna szpital i dom starców tamże ufundowanym zostaje” – napisali bracia Salomon i Józef Wollheimowie zakładajac w 1859 roku Szpital i Dom Starców dla żydowskich współobywateli.  

Projekt
CHAIM/ŻYCIE

Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań


Projekt finansowany jako zadanie publiczne Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie kultury.

CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:

* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.

* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.

* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.

Kontakt

  • Andrzej Niziołek

  • Hana Lasman

  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Kultura w sieci w 2020 r.

© 2020 Fundacja Tu Żyli Żydzi. Strony Trojka Design.