W bogatych zbiorach ikonograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu znajduje się kilkadziesiąt dawnych - wydanych do 1945 roku - kart pocztowych, na których widoczne są synagogi z piętnastu wielkopolskich miast i miasteczek. Większość z nich dziś już nie istnieje. Te pocztówki dają wizualne świadectwo powszechnego i bogatego życia żydowskiego w Wielkopolsce i wielokulturowości regionu.
W Pile nie zachowały się niemal żadne materialne ślady 400-letniej obecności w niej Żydów, jeśli nie liczyć fragmentu ceglanego muru cmentarnego i alei wiązów. Ale jak mało która miejscowość w Wielkopolsce, miasto to ma swoją „Historię Żydów w Pile” - książkę, którą napisał potomek pilskich Żydów Peter Simonstein Cullman. Publikujemy jej fragmenty - o polskiej, żydowskiej i niemieckiej historii, która na dobre i złe splotła się kiedyś w Pile.
„Najczęściej powtarzanym w Biblii nakazem jest – pamiętaj” – pisze prof. Paweł Śpiewak w słowie wstępnym do książki „Historia Żydów w Pile” Petera Simonsteina Cullmana. „Piła miała szczęście, że znalazł się ktoś, kto wykonał olbrzymią pracę badawczą”. Ale nie zrobił tej pracy historyk ani badacz. Napisał ją złotnik i jubiler, którego zainteresowanie Piłą wzięło się stąd, że było to miasto jego przodków ze strony matki.
Przytaczamy fragment książki Petera Simonsteina Cullmana „Historia Żydów w Pile” dotyczący położenia Żydów w tym mieście w okresie międzywojennym. Piła zamieszkana w większości przez Niemców, po I wojnie światowej oparła się wojskom powstańców wielkopolskich i pozostała w granicach Niemiec. Przytaczane rozdziały opowaidają o narastającym w mieście antysemityzmie i nacjonalizmie, które prowadzą do znanej nam już tragedii.
Projekt CHAIM/ŻYCIE
Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań
Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura w sieci, realizowane w 2020 r. przez Andrzeja Niziołka
CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:
* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.
* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.
* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.