Inżynier – budowniczy Kolei Bagdadzkiej, dwóch rabinów – historyków (jeden piszący o Żydach wielkopolskich, drugi o dziejach Żydów w epoce pobiblijnej), lekarz – ochotnik I wojny światowej, po którym ślad zaginął za Hitlera i adwokat – który we Wrocławiu przeżył Tysiącletnią Rzeszę Hitlera… Co ich łączy? Wszyscy urodzili się w Pleszewie w XIX wieku i byli wiernymi niemieckimi poddanymi.
Najbardziej znanym z pleszewskich rabinów jest Elijahu Guttmacher. Przewodził on społeczności żydowskiej w tym mieście przez dziewiętnaście lat I poł. XIX wieku i był wyróżniającym się rabinem w ortodoksyjnej społeczności Żydów Wielkopolski: sympatyzując z naukami i postawami chasydów był uznawany przez wielu za cadyka, ale był także prekursorem syjonizmu.
Dziełem życia Arona Heppnera, rabina, nauczyciela, historyka i archiwisty, była powstała z jego inspiracji, napisana w latach 1904–1929 praca „Z przeszłości i teraźniejszości gmin żydowskich w Poznańskiem”. Ponieważ większość źródeł, z których korzystał Heppner, już nie istnieje, to opracowanie do dziś jest ważnym źródłem wiedzy o rozwoju, historii i funkcjonowaniu kahałów w aż 130 miejscowościach Wielkopolski.
Żydzi mieszkali w Pleszewie tylko przez 5-6 pokoleń – 150 lat. Ich kahału, czyli gminy nie można więc porównywać np. z gminami w Kaliszu czy Krotoszynie, gdzie Żydzi żyli od średniowiecza. Dzieje pleszewskich Żydów nie mogą być bogate jak tamtych – mimo to na przełomie XIX i XX wieku pleszewska gmina należała do najważniejszych w Wielkopolsce.
Pleszew, małe, powiatowe miasto, przez kilka lat było miejscem wydawania ważnego dla żydowskiej społeczności Niemiec tygodnika „Jeschurun”. To konserwatywne – w najlepszym tego słowa znaczeniu – pismo, stanowi „wspaniałą kartą w dziejach gminy żydowskiej w Pleszewie”.
O Pleszewie na Wirtualnym Sztetlu, https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/p/221-pleszew/99-historia-spolecznosci/137851-historia-spolecznosci
Wideo Muzeum Regionalnego w Pleszewie poświęcone żydowskiej społęczności miasta, https://muzeum.pleszew.pl/wmuzeum/filmy-video-online/historia-gminy-zydowskiej-w-pleszewie
Artykuł „Nie ma grobów, ale jest cmentarz…”, https://irenakuczynska.pl/nie-ma-grobow-ale-jest-cmentarz-kirkut-na-osiedlu-mieszka-i
Historia diaspory żydowskiej w Pleszewie obejmuje tylko 150 ostatnich lat ich pobytu w Polsce. Ale było to bogate w osobistości i wydarzenia półtora wieku!
Projekt CHAIM/ŻYCIE
Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań
Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura w sieci, realizowane w 2020 r. przez Andrzeja Niziołka
CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:
* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.
* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.
* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.
