logo l

Wy mordercy! Wy zbrodniarze! - nagradzany film Jacka Kubiaka

Chaim/Życie

„Wy mordercy! Wy zbrodniarze!” - rzuca w twarz Niemcom Hermann Steinitz, były nauczyciel literatury i języków w niemieckim Gimnazjum im. Schillera w Poznaniu, wprowadzany na krakowski „umschlagpltz”. Niemcy cudem nie zabiją go na miejscu, więc cała rodzina Steinitzów pojedzie w bydlęcych wagonach do Bełżca. Ocaleje tylko jego starszy syn Helmut, który widzi, jak ojciec występuje przeciwko hitlerowcom. I który wpierw wywija się selekcji w krakowskim getcie, a potem przechodzi żywy przez obozy koncentracyjne, w tym Auschwitz.


Jacek Kubiak, poznański dokumentalista, scenarzysta, reżyser i producent filmowy, w wielu ze swoich filmów zajmuje się tematem wypędzeń z Warthegau, które hitlerowcy przeprowadzają od jesieni 1939 roku w Wielkopolsce. Film „Jasnowłosa prowincja” z 2009 roku, który poznański reżyser stworzył razem z niemieckim dokumentalistą Klausem Salge, należy do najbardziej poruszających w jego dorobku. Oparty jest na prostym pomyśle: opowiedzieć o masowych deportacjach, wypędzeniach i przesiedleniach ludności w czasie II wojny światowej za pomocą jednego rejonu: Kraju Warty i trzech bohaterów, mieszkańców Poznania, którzy zostali nimi dotknięci - choć każdy inaczej.

Kubiak 2
Jacek Kubiak z Helmutem Zwi Steinitzem i jego żoną Reginą na pl. Wolności w Poznaniu, 2009

Pierwszym z nich jest Helmut Steinitz, urodzony w Poznaniu w 1927 roku w rodzinie żydowskiej uważającej się za Niemców i należącej do niemieckiej mniejszości w Poznaniu. Drugim Polak Henryk Jaszcz, a trzecim Dieter Bielenstein, Niemiec z Łotwy. Tylko Jaszcz w momencie wybuchu wojny jest spośród nich młodzieńcem, pozostałych dwóch to dzieci.

Rodzinę Steinitzów jeszcze w 1939 roku, jako jednych z pierwszych Niemcy wysiedlają z Poznania do Generalnego Gubernatorstwa. Podobnie dzieje się z rodziną Jaszcza. Obie rodziny trafiają transportami do Ostrowca Świętokrzyskiego, w którym Jaszczowie zostają na czas wojny, a z którego Steinitzowie wyjeżdżają do Krakowa. Ich los jest odmienny: Polacy to podludzie, którym Niemcy chwilowo pozwalają żyć, żeby korzystać z ich niewolniczej siły, Żydzi nie mają prawa żyć w ogóle. Henryk Jaszcz zostaje z czasem partyzantem w Górach Świętokrzyskich, Steinitzowie, z wyjątkiem Helmuta, trafiają do komory gazowej w Bełżcu. Na miejsce wysiedlonych, do Poznania, sprowadzani są Niemcy z głębi ZSRR i z krajów nadbałtyckich, by w duchu narodowej ideologii i etnicznej socjotechniki III Rzeszy stworzyć nową, modelową społeczność przyszłych Niemiec. Wśród nich rodzina Bielensteinów i jeden z ich synów, Dieter urodzony w 1931 roku, która zostaje przesiedlona do Wielkopolski w 1940 roku z miasta Mitau, inaczej Jegława, na Łotwie.

Kubiak 3
Zwi Steinitz z żoną i synem Amim przed kamienicą przy ul. Kochanowskiego 4 w Poznaniu, w której mieszkał z rodzicami przed wojną, 2009

W filmie Helmut Zwi Steinitz, emerytowany inżynier z Tel Awiwu, wraca w latach 2000, po siedemdziesięcioletnej nieobecności do Poznania i do Polski, by zobaczyć miejsce, w którym się urodził i w którym zginęli jego rodzice oraz brat. Od lat do Poznania przyjeżdża także Dieter Bielenstein, znajomy polskiej rodziny, w której domu on i jego rodzice żyli jak we własnym do 1945 roku, a który jako dorosły człowiek nie może pogodzić się z tą wyrządzoną przez jego rodziców niesprawiedliwością. W opowieści tej trójki o losach swoich i ich rodzin, w filmie wplecione są wypowiedzi innych ofiar wysiedleń oraz historyków.

Sceny, w których Helmut - w Izraelu przyjął imię Zwi - Steinitz wraca do swojego dawnego mieszkania przy ulicy Kochanowskiego 4, kiedy opowiada o niewiarygodnym pożegnaniu ze swoją rodziną w momencie ich wywózki z Krakowa, albo kiedy jest w Bełżcu, gdzie zginęli, są jednymi z najbardziej poruszających momentów filmu.

Kubiak 4
Helmut Zwi Steinitz z najbliższymi przed pomnikiem pomordowanych w obozie Zagłady w Bełżcu, 2009

„Jasnowłosa Prowincja” miała swoją zagraniczną premierę na antenie niemiecko-francuskiego kanału Arte.  Francuski dziennik „Le Figaro” nazwał ten film pasjonującym dokumentem o przeprowadzanych przez Hitlera i Himmlera czystkach etnicznych. Obraz wielokrotnie był pokazywany również na pokazach publicznych w Polsce i Niemczech, m.in. w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu, w Muzeum Topografii Terroru w Berlinie, czy towarzysząc kolejnym ekspozycjom wystawy „Wypędzeni 1939...” zorganizowanej przez Związek Miast Polskich, a pokazywanej np. w Oświęcimiu, w Sejmie RP w Warszawie i w wielu miastach Wielkopolski. Inspiracją do zorganizowania tej ekspozycji stała się właśnie „Jasnowłosa prowincja”. W 2010 roku autorzy tego filmu zostali za swoją produkcję uhonorowani Polsko-Niemiecką Nagrodę Dziennikarską.  (an)


Dziękuję Jackowi Kubiakowi za udostępnienie filmu i materiałów fotograficznych portalowi Chaim/Życie.

Helmut Zwi Steinitz podczas realizacji filmu przed Liceum im. Paderewskiego - dawniej niemieckim Gimnazjum im. Schillera - w Poznaniu, 2009. Fotografie z realizacji filmu w Poznaniu i Bełżcu: ze zbiorów Jacka Kubiaka, Ami Steinitz

Film "Jasnowłosa prowincja" można obejrzeć tutaj

 

„Jasnowłosa prowincja”, Polska Niemcy, 2009

Czas trwania: wersja polska 75 min, niemiecka 52 minuty

Scenariusz i reżyseria: Jacek Kubiak, Klaus Salge

Współpraca: Janusz Zemer

Zdjęcia: Mirosław Skrzypczak, Markus Lenz

Muzyka: Lidia Zielińska

Dżwięk: Klaus Salge, Przemysław Kretkowski

Montaż: Róża Wojta, Mateusz Rogala

Animacja komputerowa: Maciej Ćwiek

Kierownictwo produkcji: Brigid Mulders, Janusz Zemer, Antoni Antkowiak, Laima Freimane

Producent: Jacek Kubiak, Klaus Salge

Produkcja: Telenowela, Novemberfilm, Rundfunk Berlin-Brandenburg

Współfinansowanie: Wielkopolski Fundusz Filmowy, Polski Instytut Sztuki Filmowej, Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej

Projekt
CHAIM/ŻYCIE

Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań


Projekt finansowany jako zadanie publiczne Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie kultury.

CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:

* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.

* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.

* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.

Kontakt

  • Andrzej Niziołek

  • Hana Lasman

  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Kultura w sieci w 2020 r.

© 2020 Fundacja Tu Żyli Żydzi. Strony Trojka Design.