Główną bohaterką „Cienia zegara słonecznego” jest Ida, której młodość przypadła na czas powstania styczniowego, a późna starość sięga II wojny światowej. Promując w 2019 roku ukazanie się debiutanckiej powieści Jolanty Sroczyńskiej-Pietz, nauczycielki historii w jednej z trzemeszeńskich szkół podstawowych, wydawca pisał: „Główna bohaterka Ida przeżywa w tym mieście sto lat. Daty, którymi opatrzono kolejne części powieści to momenty kluczowe w jej życiu. Utrata matki w wieku sześciu lat, pierwsza miłość przerwana powstaniem styczniowym, wstrząsające odkrycie na jednym ze strychów w miasteczku, aż po dramatyczne okoliczności śmierci najbliższych. Te traumatyczne doświadczenia zmuszają Idę do przedefiniowania swoich życiowych celów i w rezultacie dają nam obraz jej dojrzewania, przemiany osobowości”. Choć na stronach powieści ukazane są także dosyć wyraziste postacie mężczyzn, w warstwie fabularnej opowiada przede wszystkim o losach Idy i innych będących blisko z nią czy obok niej kobiet. „Zmagają się [one – przyp. red.] z własną przynależnością do tego świata i jednocześnie poczuciem wyobcowania. Nad każdą z nich wisi groźba wykluczenia”.

W niewielkim, ale obarczonym duża historią Trzemesznie, miasteczku nieopodal Gniezna, żyją obok siebie także Polacy, Niemcy i Żydzi, a autorka, kreśląc pełnowymiarowy obraz swojego miasta, przedstawia także ich wzajemne relacje i koegzystencję, cały czas kruchą i podszytą zagrożeniem. Do swojej powieści Sroczyńska-Pietz wprowadza świat i życie Żydów w Trzemesznie poprzez postać Sary, bliskiej przyjaciółki Idy, oraz opowieść o jej rodzinie. W jej perspektywie ta znajomość jest naturalna a różnice między ludźmi wynikające z odmienności przynależności religijnej i etnicznej nie mają tak wielkiego znaczenia (choć w książce pojawia się także wątek antysemityzmu).

Jak powiedziała w jednym z wywiadów autorka powieści: „Głównym powodem mojego pisania jest potrzeba opisania świata tego tu i teraz. Opisanie tego przeżywanego świata. W tym świecie są warstwy dobrze widoczne, odczuwane i nazywane przez większość. Mnie interesuje to, co kryje się pod powierzchnią. Gdy tam zaglądam odkrywam, że  nosimy w sobie doświadczenia naszych przodków. To, co już nie istnieje, wciąż wpływa na nasze życie”.

Ma rację – przeszłość jest częścią naszego życia i teraźniejszości, zwłaszcza w wymiarze indywidualnym. Każda i każdy z nas niesie także swój własny „rodzinny” życiorys, ma swoje nieusuwalne korzenie.

Publikujemy obok  fragment „Cienia zegara słonecznego” Jolanty Sroczyńskiej-Pietz. Jeśli jakieś pra- albo praprawnuczki prawdziwych i podobnych do opisanych w powieści Polek czy Żydówek żyją współcześnie obok nas – a na pewno żyją – mógłby on być częścią także ich przeszłości i życia.

Jolanta Sroczyńska-Pietz „Cień zegara słonecznego”, Fundacja Duży Format, Warszawa 2019.

O nakręconym na podstawie tej powieści filmie "Sara" możesz przeczytać - i obejrzeć tę produkcję - na Chaim/Życie w dziale "Fotografia i film".

.

Tekst został opublikowany w ramach projektu rozbudowy portalu „Chaim/Życie” w roku 2025 wspartego finansowo przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego i realizowanego przez Fundację Tu żyli Żydzi.

Dziękujemy Jolancie Sroczyńskiej-Pietz za zgodę na publikację fragmentu jej powieści na portalu Chaim/Życie.