logo l

„Toast” Teatru Ba-Q - za życie, które było i które jest

Chaim/Życie

„Spektakl, inspirowany biografią poznańskiej Żydówki Firy Mełamedzon-Salańskiej, opowiada o wymykaniu się stereotypom” - opisywali przed premierą ideę, z jaką podeszli do pracy nad „Toastem”, jego twórcy. 


„Główna bohaterka zmaga się z piętnem pochodzenia, które w różnych momentach życia daje o sobie znać. Spotykamy ją podczas podróży po Morzu Śródziemnym, kiedy powraca do miejsc i spotyka ludzi, których już dawno nie ma. Ten powrót, prześwietlony słońcem południa, ma w sobie moc oczyszczającą, jak toast wzniesiony na przekór śmierci: L’chaim! Żyjmy!”

Przedstawienie zrodziło się z projektu Fira, który w 2012 roku  zaczęli wspólnie realizować Andrzej Niziołek i Fundacja Barak Kultury. Fira Mełamedzon-Salańska, od której imienia projekt wziął swoją nazwę, miała wówczas 97 lat. Urodziła się w Charkowie, jeszcze w carskiej Rosji, od 1927 do 1939 roku mieszkała w Poznaniu. Wyjeżdżając stąd tuż przed wybuchem wojny do Palestyny,  Fira wywiozła ze sobą sześć albumów fotograficznych z ponad 1300 zdjęciami z Poznania i Polski oraz doświadczenia młodej, atrakcyjnej kobiety wstępującej w dorosłość. Te fotografie i opowiedziane przez nią tamte doświadczenia oraz przeżycia stały się materią, z której została zbudowana książka-album „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” oraz spektakl „Toast”.

Toast II foto P.Bedliński

Scena ze spektaklu "Toast"

Przemysław Prasnowski, założyciel Fundacji Barak Kultury i reżyser teatralny, wyjechał jesienią 2012 roku do Izraela by spotkać Firę Mełamedzon-Salańską, już z zamiarem przełożenia jej historii na język teatru.

- Moim podstawowym tropem dla tego spektaklu była chęć niestereotypowego wypowiedzenia się o życiu żydowskim w Polsce, przedstawienia innej biografii: polskiej Żydówki, kobiety niezależnej, kochającej życie - opowiada Prasnowski, reżyser „Toastu” i współautor scenariusza do spektaklu. - Fira Mełamedzon, poznańska Żydówka, taka była. To mi się nałożyło ze współczesnością. Jej potrzeba fotografowania się bardzo mi przypomina współczesną potrzebę robienia sobie selfi przez młodych ludzi. Mentalność, chęć zabawy, zmysłowość Firy, jej częste fotografowanie się na ulicy - kojarzy mi się z młodzieżą, którą można dzisiaj spotkać na ulicach. To inne myślenie o Żydach znalazło swój wyraz np. w kostiumach dla głównych bohaterek: czerwono-niebieskich, mających wraz z innymi elementami spektaklu kojarzyć się z podróżą, tańcem, przestrzenią, powietrzem. Spektakl wychodzi ku życiu. Fira po wyjeździe z Polski powadziła w Palestynie życie beztroskie, zmysłowe. Dopiero po jakimś czasie dotarło do niej, co stało się z jej światem i z życiem żydowskim w Polsce. To nie miał być Kantor, to miało być życie.

Premiera „Toastu” Teatru Ba-Q związanego z Barakiem Kultury miała miejsce w grudniu 2013 roku podczas Festiwalu Teatralnego Maski w poznańskim Ośrodku Teatralnym Maski.

„Jestem pod dużym wrażeniem tego spektaklu – napisała po premierze do jego twórców Agnieszka Kłos, pisarka, krytyczka sztuki i fotografka. Jest on świetnie opowiedziany i oczyszczony dramaturgicznie do najbardziej nośnych tropów związanych z problematyką żydowską. Ma też w sobie gombrowiczowską lekkość w podejmowaniu bardzo ważnych i głębokich tematów. I co równie istotne, »Toast« jest wyrazistym portretem niezwykłej kobiety”. 

toast III fot. Piotr Bedliński

Bardziej krytyczny był w swojej recenzji  z przedstawienia profesor Juliusz Tyszka, teatrolog z UAM i krytyk teatralny:

„Była w tym przedstawieniu tylko jedna scena, która sprostała tragizmowi jego przesłania: kamyki, upuszczane na ziemię, jeden po drugim, przez Firę i wypowiadane z każdym upadającym kamykiem imię i nazwisko. Teatralny kadisz jatom – czytelny znak, że nie wszystko zginęło, że ludzka pamięć jest może i słaba, lecz zawsze może wynurzyć nagle ze swych odmętów żywy, boleśnie wyrazisty kształt w nadziei, że inni – młodsi a wrażliwi – poniosą go dalej w przyszłość”.

 

Tekst opracowany m.in. na podstawie informacji i materiałów Fundacji Barak Kultury. Dziękuję Fundacji za ich udostępnienie.

Fotografie: Piotr Bedliński. Na zdjęciach sceny ze spektaklu „Toast”.

Toast Teatr Ba-Q.

Reżyseria: Przemysław Prasnowski

Scenariusz: Monika Chuda, Dorota Słomczyńska, Przemysław Prasnowski

Scenografia: Piotr Tetlak

Muzyka: Maciej Kuśnierz

Kostiumy: Dorota Słomczyńska

Ruch sceniczny: Adrian Rzetelski

Światło: Krzysztof Urban

Pomoc techniczna: Adam Jodko

Materiały wizualne: Chromatique

Aktorzy: Małgorzata Walas-Antoniello, Joanna Chułek, Paweł Stachowczyk, Hubert Kożuchowski

Czas trwania: 50 min.

Premiera 8 grudnia 2013, Poznań

Scenariusz spektaklu powstał na motywach wspomnień Firy Mełamedzon-Salańskiej opublikowanych w książce Andrzeja Niziołka i Kseni Kosakowskiej. „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” (2014).

W „Toaście” wykorzystany został fragment Clarinet Concerto Artie Shawa w wykonaniu Matthew Griffitha na klarnecie i.Yale Symphony Orchestra pod dyrekcją Toshiyuki Shimady.

Projekt
CHAIM/ŻYCIE

ANDRZEJ NIZIOŁEK
Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań


Zrealizowano w ramach programu stypendialnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura w sieci.

CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce rozpoczęty dzięki stypendium Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:

* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.

* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.

* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.

Kontakt

  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.



© 2020 Fundacja Tu Żyli Żydzi. Strony Trojka Design.