logo l

Stolpersteiny, czyli Kamienie Pamięci, w Zbąszyniu

Chaim/Życie

W 82 rocznicę Polenaktion - deportacji do Zbąszynia ok. 10 tysięcy Żydów, obywateli polskich żyjących w Niemczech - 28 października 2020 roku w tym dawnym przygranicznym mieście umieszczono w trotuarze Kamienie Pamięci przypominające 11 tutejszych Żydów.


Stolpersteiny (niem.: kamień, o który się potykamy), czyli po polsku Kamienie Pamięci, to swego rodzaju indywidualne pomniki ofiar Holokaustu - poszczególnych, zwykłych ludzi, których zabito, bo byli Żydami. Mają one postać brukowych kostek z przytwierdzonymi do nich mosiężnymi tabliczkami. Umieszcza się je w chodnikach przed domami, w których w momencie deportacji mieszkali wywiezieni Żydzi. Wyryte są na nich ich nazwiska, daty urodzin i śmierci, gdzie albo jak zostali zabici.

Zbąszyń stolpersteiny 1

Umieszczone w Zbąszyniu 28 października br. przed trzema domami stolpersteiny przypominają osoby 11 zbąszyńskich Żydów, którzy w nich żyli i zginęli podczas wojny. Są to: Caecilie Schneider, Hans Dieter Schneider, Herta Grunberg, Ksyl Grunberg, Vera Luisa Wajman, Szmul Wajman, Jakob Abraham Wajman, Mira Wajman, Arnold Wajman, Jakub Grzybowski, Rafał Grzybowski. Kamienie Pamięci wmurowano w chodniki z inicjatywy Józefa Jaskulskiego, Fundacji TRES oraz strony FB Zbąszyński Bałagan zajmującej się upowszechnianiem wiedzy o Żydach w Zbąszyniu. Skromna, ze względu na pandemię, uroczystość odbyła się 28 października.

Wmurowanie Kamieni Pamięci nieprzypadkowo nastąpiło właśnie tego dnia. W nocy z 27 na 28 października 1938 roku hitlerowskie Niemcy przeprowadziły masową akcję błyskawicznego wysiedlenia ok. 17 tys. Żydów z terytorium III Rzeszy. W jej wyniku przewiozły lub przepędziły przez granice na stronę polską ok. 17 tys. ludzi, którzy nie mieli obywatelstwa polskiego, pozbawiając ich domów i majątku. Była to pierwsza hitlerowska akcja wysiedleńcza zapowiadająca przyszłe, przeprowadzane przez Niemców już podczas wojny akcje deportacyjne, w tym milionów Żydów do obozów Zagłady.

W Zbąszyniu mieszkało przed wojną niewielu Żydów. Także oni zostali po wybuchu wojny i opanowaniu przez Niemców miasta wywiezieni z podręcznym bagażem do Generalnego Gunernatorstwa, gdzie większość z nich zginęła.

Zbąszyn stolpersteiny 2

Zwyczaj upamiętniania w ten sposób zamordowanych Żydów zainicjował w 1995 roku niemiecki artysta Gunter Deming. Pierwsze z stolpersteinów wmurowano w Kolonii. W Polsce znajdują się one w niewielu miejscowościach, m.in. we Wrocławiu, Łomży, Mińsku Mazowieckim, Oświęcimiu, Zamościu. Wmurowanie Kamieni Pamięci w Zbąszyniu było możliwe dzięki dofinansowaniu ze przez Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie oraz gminę Zbąszyń.

Filmowe relacje z wmurowania Kamieni Pamięci w Zbąszyniu oraz inne informacje - pod podanymi linkami.

Wmurowywanie Kamieni Pamięci podczas uroczystości w Zbąszyniu 28 paździenika 2020 roku. Fotografia Fundacja Tress.Materriały organizatorów wydarzenia.

Projekt
CHAIM/ŻYCIE

ANDRZEJ NIZIOŁEK
Fundacja Tu Żyli Żydzi, Poznań


Zrealizowano w ramach programu stypendialnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura w sieci.

CHAIM/ŻYCIE - portal o kulturze, Żydach, artystach i Wielkopolsce, to projekt edukacji i animacji kultury w Poznaniu i Wielkopolsce rozpoczęty dzięki stypendium Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Poszukujemy, gromadzimy i prezentujemy na niej trzy rodzaje materiałów:

* Dzieła twórców kultury odnoszące się do kultury żydowskiej i obecności Żydów w Poznaniu i Wielkopolsce.

* Materiały nt. kultury i historii Żydów wielkopolskich – jako mało znanego dziedzictwa kulturowego regionu.

* Informacje o działaniach lokalnych społeczników, organizacji, instytucji zajmujących się w Wielkopolsce upamiętnieniem Żydów w swoich miejscowościach oraz informacje o tychże działaczach i organizacjach.

Kontakt

  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.



© 2020 Fundacja Tu Żyli Żydzi. Strony Trojka Design.